ISTORIJAT OPŠTINE

Brojni tragovi, koji datiraju još iz doba neolita, svjedoče o postojanju ljudskih naselja u ovom drinskom, župskom kraju. Na ovim prostorima postojalo je i značajno Ilirsko naselje. Potom dolaze Rimljani koji osnivaju vojno naselje.

Iz tog Rimskog perioda sačuvan je Bareljef u kamenu koga su petnaestak vijekova kasnije, računajući da će ga tako najbolje sačuvati, ugradili neimari u zidove crkve „Svetog Georgija” u Donjoj Sopotnici. Ovaj kameni biljeg odolijeva zubu vremena, ratovima i brojnim paljevinama ovog svetog hrama, sve do današnjih dana.


Crkva Sv. Georgija u Donjoj Sopotnici

Na prostoru današnjeg Novog Goražda, davne 1220. godine bilo je naselje pod nazivom Vasa. U srednjem vijeku ovaj pitomi kraj pripadao je župi Budimlje. Prema Svetosavskoj Hrisovulji kralj Milutin 1313. godine za tadašnje selo Goražde daje prostrane župe Gacko i Pivu.

Kao trgovačko središte i gradsko naselje, najdirektnije vezano uz Dubrovačku karavansku trgovinu, Goražde se pominje 1379. godine, a kao otvoreni grad 1444. godine.Za postanak, opstanak i razvoj ovog kraja najzaslužnije je srednjovjekovno utvrđenje Samobor, kula Hercega Stefana Vukčića Kosače. Dvije godine kasnije, 1446. Herceg Stefan desetak kilometara uzvodno, u Donjoj Sopotnici, gradi crkvu „Svetog Georgija”. U periodu od 1519. do 1521. godine u njoj je radila ćirilična štamparija, druga po starini na Balkanu, a prva na prostorima današnje Bosne i Hercegovine.

U velikom požaru 1725. godine uništeni su brojni domovi koji se, mada pod turskom okupacijom, kasnije postepeno obnavljaju. Između 1879. i 1881. godine Austrougarska gradi makadamski put iz pravca Sarajeva ka Čajniču i Pljevljima, a zatim i prema Foči. Nešto kasnije, 1906. godine završava se gradnja uskotračne pruge Sarajevo-Višegrad i dalje prema Srbiji, a 1939. godine gradi se i uskotračna pruga Ustiprača-Foča.

Austrougarska je nakon gradnje puteva i pruge u ovom kraju intenzivirala razvoj industrije, rudarstva, šumarstva, poljoprivrede, zanatstva i školstva, a u vremenu nakon Drugog svjetskog rata ovdje se intenzivno grade nova fabrička postrojenja i bilježi značajan napredak u svim oblastima.


 

Stari grad Samobor

Stari grad Samobor je smješten na oko 5 km od centra Opštine, na području MZ Ustiprača, koji je izgradio 1444. godine Sandalj Hranić i njegov mnogo poznatiji sinovac Stefan Vukčić Kosača, u to vrijeme predstavljao veoma važno i značajno utvrđenje na n/v od 1000 m.
Samobor je bio omiljeno izletište Hranića u kome su oni primali strane izaslanike, delegacije i trgovce. Bilo je to jedno vrlo značajno mjesto, sa kojeg su praćeni dubrovački karavani koji su raznom robom trgovali i krstarili obližnjim prostorima.

Od 1465. godine Samobor prelazi u turske ruke i od tada postaje kasarna u kojoj su Turci jedno vrijeme držali vojne posade.
Pristup ostacima Samobora moguć je samo sa južne tj. čajničke strane, a za njegov oporavak potrebna su značajna sredstva.


Goraždanska štamparija

Goraždanska štamparija bila je jedna od najranijih štamparija među Srbima i prva na teritoriji današnje Bosne i Hercegovine (tadašnje Osmansko carstvo). Osnovana je u Veneciji 1519. godine, ali je ubrzo premještena u pravoslavnu crkvu Svetog Geogrija u Sopotnici blizu Goražde, u osmanskom Hercegovačkom sandžaku. Osnovao ju je i pokrenuo Božidar Ljubavić, poznat i kao Božidar Goraždanin, koji je bio istaknuti trgovac iz Goražda. Njegov sin Teodor Ljubavić, jeromonah iz manastira Mileševa, vodio je rad štamparije. Radila je do 1523. godine, štampajući tri knjige, koje se smatraju među boljim dostignućima ranih srpskih štamparija.

Nakon što je Johan Gutenberg pronašao štamparsku mašinu 1450. godine u Majncu, umjetnost štampanja knjiga je ubrzo uvedena širom Evrope. Krajem 15. vijeka, Venecija je postala glavno sjedište štampanja. Đurađ Crnojević, knez Zeta, 1493. godine je poslao jeromonaha Makarija u Venecija da kupi mašinu i nauči umjetnost štampanja. Na Cetinju, prijestolnici Zeti, Makarije štampa Cetinjski oktoih, prvu inkunabulu pisanu na srpskoj redakciji crkvenoslovenskog jezika. Štamparija Crnojevića radila je do 1496. godine, kada je Zeta pala pod Osmanlije. Božidar Ljubavić je 1518. godine boravio u Mileševi, sjedištu srpske pravoslavne eparhiju u čijem sastavu je bila i Kraljevina Bosna od 1373. godine. Mileševa i ostali dijelovi ove eparhije, uključujući grad Goražde, bili su smješteni u regiji Hercegovina, koju su Osmanlije postepeno osvajale između 1465. i 1481. godine.

U drugoj polovini 1518. godine, Božidar Ljubavić je poslao sinone, Đurađa i jeromonaha Teodora, braća Ljubavić su mašinu kupili i počeli štampati Službenik, čije su kopije završene do 1. jula 1519. godine ili u Veneciji ili u crkvi Svetog Georgija u Goraždu. Nakon što je Đurađ umro u Veneciji 2. marta 1519. godine, nejasno je da li je njegov brat prenio štampariju u Goražde prije ili poslije završetka radova na Službeniku. U crkvi Svetog Georgija, Teodor osniva Goraždansku štampariju, koja, osim Službenika, štampa još dvije knjige na srpskoj redakciji crkvenoslovenskog jezika: Psaltir 1521. godine i Mali službenika 1523. godine. Goraždanski psaltir, koji sadrži 352 lista, najveći je od tri knjige. Oni nisu uvezivani u štampariji, jer su za taj posao bili odgovorni prodavci knjiga. Trgovina je bila dobro razvijena u Goraždu, jer je grad bio izgrađen na raskrsnici tri važna puta, koji je povezivao Dubrovnika, Vrhbosnu (Sarajevo) i Kosovo.

Do 1866. godina sa početkom rada Sopronove pečatnje na prostoru Bosne i Hercegovine nije postojala štamparija. Štamparska mašina je 1544. godine iz Goražda prebačena u Trgovište, prijestonicu Vlaške, čime je postao kao takav drugi objekat na teritoriji današnje Rumunije. Njeno premještanje i ponovno aktiviranje izvršio je Dimitrije Ljubavić, Božidarov unuk. U Trgovišteu Dimitrije je štampao Službenik početkom 1545. godine i Apostolarijum 1547. godine. Božidar Vuković osnovao je u Veneciji svoju štampariju 1519. ili 1520. godine, istovremeno sa braćom Ljubavić. Radila je, sa prekidima, sve do kraja 16. vijeka. Postojale su i druge rane srpske štamparije, osnovane na teritoriji Osmanskog carstva: u manastru Rujan kod Užica 1529. godine, u manastiru Gračanica kod Prištine 1539. godine, u manastiru Mileševa 1546. godine, u Beogradu 1552. godine, ponovo u Mileševi 1557. godine, u manastiru Mrkšina Crkva kod Valjeva 1562. godine i u Skadru 1563. godine. Bile su aktivne od jedne do četiri godine i štampale su od jedne do tri knjige.


Turbeta Sijerčića

Iz turskog perioda na području opštine Novo Goražde postoje dvije džamije, u naseljima Kopači i Ustiprača.

U selu Odžak, uz regionalni put Goražde-Prača, nalaze se ostaci turbeta koje su u srednjem vijeku, po dolasku Turaka, izgradili potomci begovske porodice Sijerčići.
Ovaj kulturno istorijski spomenik je početkom 2006. godine proglašen ugroženim nacionalnim spomenikom.